Bivdoservvodat nuppástuvvamiin: Árranorrunsajit, boazoealáhusat ja sámi servvodagat 800-1300 m. Kr.

Excavation

Excavations at Steintjörna. Photo: Sven-Donald Hedman

Vikingáiggis ja árra gaskaáiggis ledje radikála rievdadusat das mo sámit ásse davvi Fennoskandia siseatnamiin. Orrunsajit ásahuvvo guovlluide maid ovdal meastaba eai beroštange geavahit. Dán oktavuođas orrunsajit maid rivde. Dán ođđa struktuvrra mihtilmassan leat orrunsajit main leat árranat mat leat organiserejuvvon ráidun. Oktan sullasaš “duođaštusaiguin” hávdevieruid ja rituálaid oktavuođas, de dien áiggi sámi kultuvrra ávnnaslaš geavaheapmi lei čalmmuslaš ja homogena.

Rievdadusaid ovttahápmásašvuohta lea dutkanprošeavtta duogáš. Orrunsajiid organiseremat ráidun lea guovddášfáddá, ja prošeavttas leat guokte váldomihttomeari: (a) dulkot ja áddet manne dán orrunsadjemálle vuđolaš rievdadusat bohciidedje ja (b) guorahallat mo dát rievdadusat sáhttet čadnot nuppástuhttinproseassaide sámi servvodagain, ja eará lagas servvodagain, nuorat  ruovdeáiggis ja árra gaskaáiggis. Dasa maid gullá gažaldat boazodoalu bohciideamis. Arkeologalaš gieddebarggut ja luonddudieđalaš metodat addet ođđa vástádusaid dáidda gažaldagaide.

Oppalaččat leat sámi ovdahistorjjá dutkamat leamaš ráddjejuvvon báikkálaš ja nationála dássái. Dán prošeavttas leat konkrehta rádjerasttildeaddji gažaldagat ja gieddebarggut. Gieddebarggut galget čađahuvvot Ruoŧa ja Norgga bealde, ja go leat Suoma- ja Ruoššabeale fierpmádagat, de oažžu sámi ovdahistorjjá dutkan dan rádjerasttildeaddji dási maid dat ánssáša.

English Svenska